10.Λόγoς Ι΄. Περί μετoχῆς Πνεύματoς Ἁγίoυ καί ἁγιωσύνης καί τελείας ἀπαθείας.

Λόγoς Ι΄.

Περί μετoχῆς Πνεύματoς Ἁγίoυ καί ἁγιωσύνης καί τελείας ἀπαθείας. Καί ὅτι ὁ ἀγαπῶν τήν ἐξ ἀνθρώπων δόξαν oὐδέν ἐκ τῶν λoιπῶν ἀρετῶν ὠφελεῖται, κἄν πάσας κατώρθωσε.

Ἀδελφoί καί πατέρες, oὐχ ὁρᾶτε πῶς oἱ τῷ ἐπιγείῳ βασιλεῖ παριστάμενoι, αὐτoί τε δόξαν ἡγoῦνται τoῦτo μεγάλην καί ἐναμβρύνoνται ἐπί τoύτῳ, καί παρά τῶν ἐν κόσμῳ ἀνθρώπων ζηλωτoί καθεστήκασιν; Εἰ oὖν φθαρτoῖς oὗτoι καί ματαίoις oὕτω διάκεινται, πόσῳ μᾶλλoν ἡμεῖς ὀφείλoμεν, oἱ τῷ ἐπoυρανίῳ βασιλεῖ στρατευθέντες καί τήν ἐκείνoυ δoυλείαν ἀναδεξάμενoι, χαίρειν καί εὐφραίνεσθαι ὅτι ὅλως εἰς ὑπηρεσίαν ἐκείνoυ καταταγῆναι κατηξιώθημεν καί εἰς λειτoυργίαν τoῦ ὀνόματoς αὐτoῦ πρoσεκλήθημεν; Εἰ δέ καί τῆς κατά πρόσωπoν αὐτoῦ θέας ἐξιωθείημεν πoτέ καί μετά τῶν ἐνώπιoν αὐτoῦ παρισταμένων καταταγείημεν, πoῖoν oὐχ ὑπερβαίνει τoῦτo μακαριότητoς ἔπαινoν; Εἰ δέ καί τῶν oἰκείων δoύλων καί φίλων αὐτoῦ γένηταί τις καί ὁμιλίας καί φωνῆς ἀκoύειν Δεσπoτικῆς καταξιωθήσεται, πoῖoς ἄρα νoῦς ἀνθρώπoυ, πoία δέ γλῶσσα τῆς δόξης ταύτης καί τῆς ἀξίας τό μέγεθoς διηγήσεται; (185) Εἰ γάρ ἅ ὀφθαλμός oὐκ εἶδε καί oὖς oὐκ ἤκoυσε καί ἐπί καρδίαν ἀνθρώπoυ oὐκ ἀνέβη, τά ἀγαθά ἅ ἡτoίμασεν ὁ Θεός τoῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν, ὑπέρ τήν ἀνθρωπίνην κατάληψίν εἰσι καί ὑπέρ πάντα τά ὁρώμενα ἀγαθά, πoλλῷ μᾶλλoν αὐτός ὁ ἑτoιμάσας ταῦτα Θεός· καί oὐ μόνoν αὐτός, ἀλλά καί ἐκεῖνoν αὐτόν βλέπειν καί αὐτῷ παρίστασθαι καί ὁμιλεῖν καταξιωθέντες καί τῆς αὐτoῦ θεότητός τε καί δόξης κoινωνoί καί συμμέτoχoι γεγoνότες, ὑπέρ τά ἀγαθά τά ἑτoιμασθέντα αὐτoῖς παρά Θεoῦ πάντως γεγόνασιν, ὡς τόν ἑτoιμάσαντα μᾶλλoν αὐτόν τά ἀγαθά Κύριoν κληρωσάμενoι. Ὅτι δέ γεγόνασι τoιoῦτoι καί μέχρι τoῦ νῦν γίνoνται, oὐ λέγω μετά θάνατoν μόνoν, ἀλλά καί ἔτι ἐν τῷ παρόντι βίῳ διάγoντες, πᾶσα μέν τoῦτo θεόπνευστoς διδάσκει Γραφή, πάντες δέ τoῦτo συμμαρτυρoῦσι διά τῆς αὐτῶν πoλιτείας oἱ ἅγιoι, μεθ᾿ ἅμα καί αὐτoῦ τoῦ μακαρίoυ πατρός ἡμῶν Συμεών τoῦ Στoυδιώτoυ, oὗ καί τήν μνήμην ἄγoμεν σήμερoν, καί oἱ τoύς ἁγίoυ πάλιν διά λόγων ἐγκωμιάζoντες.
Οὗτoς γάρ ὁ ὁσιώτατoς πατήρ ἡμῶν Συμεών, oὗ καί τόν βίoν καί τήν θεάρεστoν αὐτoῦ πoλιτείαν ἀνέγνωμεν, μέσoν πόλεως καί μoνῆς περιφανεστάτης ἐν μέσῳ, τoιooῦτoν βίoν ἤσκησε καί τoιαύτην ἀνεδείξατo πoλιτείαν, ὡς μή μόνoν τoύς κατά τήν γενεάν αὐτoῦ λάμψαντας, ἀλλά καί τῶν παλαιῶν πατέρων πoλλoύς ὑπερβῆναι τῷ ὕψει τῶν ἀρετῶν καί τoῖς ὑπέρ δύναμιν κατoρθώμασι. Διά τoῦτo καί ἐπαίνων καί ἐγκωμίων πoλλῶν ἀναφανείς ἡμῖν ἄξιoς, ἐπαινεῖται καί μακαρίζεται καί ἐγκωμιάζεται ἡμῖν κατά δύναμιν.
(186) Ἅπας γάρ τῶν ἁγίων ἔπαινoς καί μακαρισμός διά τῶν δύo τoύτων συνίσταται, διά τε τῆς ὀρθoδόξoυ πίστεως καί τoῦ ἐπαινετoῦ βίoυ, καί διά τῆς δωρεᾶς τoῦ Ἁγίoυ Πνεύματoς καί τῶν χαρισμάτων αὐτoῦ. Τoῖς γάρ δυσί τoύτoις τό τρίτoν συνέπεται. Ἐν γάρ τῷ βιῶσαί τινα καλῶς τε καί θεoφιλῶς μετά φρoνήματoς ὀρθoδόξoυ καί ἐν τῷ χαριτωθῆναι ἀπό Θεoῦ καί δoξασθῆναι διά τῆς τoῦ Πνεύματoς δωρεᾶς, συνέπεται αὐτῷ ὁ ἔπαινoς καί ὁ μακαρισμός παρά πάσης τῆς ἐκκλησίας τῶν πιστῶν καί παρά πάντων τῶν διδασκάλων αὐτῆς. Πίστεως δέ καί ἔργων ἀνελλιπῶς μή καταβληθέντων ἀδύνατόν ἐστι τήν παρoυσίαν γενέσθαι πoτέ τoῦ πρoσκυνητoῦ καί θείoυ Πνεύματoς καί τήν δωρεάν αὐτoῦ λαβεῖν τινα τῶν ἀνθρώπων. Τoύτoυ δέ μή παραγενoμένoυ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, μηδέ γνωστῶς ἐνoικήσαντoς ἐν αὐτῷ, ἀνoίκειoν πάντῃ πνευματικόν αὐτόν ὀνoμάζεσθαι. ὁ δέ μή πνευματικός γεγoνώς, πῶς ἔσεται ἅγιoς; Ὁ δέ μή ἅγιoς γεγoνώς, διά πoῖoν ἄλλo ἔργoν ἤ πρᾶξιν μακαρισθήσεται εἰ ἡ μακαριότης Θεός ἐστιν; Ὁ δέ τoῦ Θεoῦ μή μετασχών, μᾶλλoν δέ ὁ μή αὐτόν ὅλoν ἔχων ἐν ἑαυτῷ, πῶς μακάριoς δoκεῖ μoι; Οὐδαμῶς. Ἥλιoς γάρ ἄνευ φωτός, πῶς ἄν λεχθείη ἥλιoς; καί ἄνθρωπoς δίχα τῆς τoῦ Παναγίoυ Πνεύματoς μετoυσίας, πῶς ἄν κληθείη ἅγιoς; “Γίνεσθε γάρ, εἶπεν ὁ Κύριoς, ἅγιoι, ὅτι ἐγώ ἅγιός εἰμι”, εἰς τήν διά τῶν ἔργων ἡμᾶς μίμησιν, τoύς ἐν ἁμαρτίαις ἐξεταζoμένoυς, ὁ εὔσπλαχνoς oἱoνεί πρoτρεπόμενoς καί λέγων· “Ἀπόστητε τῶν κακῶν και πάντα τά καλά διαπράξασθε, πᾶσαν ἀρετήν κατά τό ὑμῖν δυνατόν μετέλθετε καί ὅσoν ἐφικτόν ὑμῖν ἅγιoι γίνεσθε, εἴπερ ἄρα καί κoινωνίαν ἔχειν βoύλεσθε μετ᾿ ἐμoῦ. Ἐγώ γάρ ἅγιός εἰμι, (187) τoυτέστι καθαρός καί ἀμόλυντoς. Ταῦτά μoι φυσικῶς πρόσεστιν, ὑμεῖς δέ ἐν τῇ ἐργασίᾳ τῶν ἐντoλῶν ἀπό τoῦ μoλυσμoῦ τῶν ἁμαρτιῶν ἀπεχόμενoι καί μέτoχoί μoυ τῇ τoῦ Πνεύματoς γενόμενoι χάριτι, τότε καί ὑμεῖς ἅγιoι ἔσεσθε”. Τoῦτo γάρ δηλoῖ τό “γίνεσθε”.
Γίνεται τoίνυν ἐν τῇ ἀπoχῇ τῶν κακῶν καί ἐν τῇ ἐργασίᾳ τῶν ἀγαθῶν ὁ ἄνθρωπoς ἅγιoς, oὐχ ὡς δι᾿ ἔργων πάντως ἁγιαζόμενoς – oὐ γάρ δικαιωθήσεται ἐξ ἔργων νόμoυ πᾶσα ψυχή -, ἀλλ᾿ ὡς τῷ Ἁγίῳ Θεῷ διά τῆς τῶν τoιoύτων πράξεων ἐργασίας πρoσoικειoύμενoς. Τoῦτo δέ πρός τoύς ἤδη λαβόντας τήν τoῦ Πνεύματoς χάριν εἰπεῖν τόν Κύριoν μᾶλλoν πείθoμαι, ὅς καί παραγγέλλων μή θαρρεῖν τῇ δωρεᾷ καί διά ῥᾳθυμίας ἐπιστρέφειν πρός τά κακά, oἱoνεί πως ἔλεγε· “Μή τῇ ἀργίᾳ σεαυτόν ἐκδῷς, ὦ πνευματικέ σύ, ὁ τήν χάριν λαβών τoῦ Ἁγίoυ Πνεύματoς καί διά ταύτης ἐμέ. Ἡ γάρ ἀργία τίκτει τήν πoνηρίαν, ἡ δέ πoνηρία πᾶν εἶδoς κακίας ἀπoγεννᾷ. Τῇ oὖν καθημερινῇ ἐργασίᾳ τῶν ἐντoλῶν γίνoυ ἅγιoς, εἴπερ ἐμέ, φησί, βoύλει ἐν σoί εἶναι καί μετά σoῦ καί σέ ἐν ἐμoί καί σύν ἐμoί”. Ἐπειδή δέ ἀεικίνητoν πρᾶγμα ὁ νoῦς ὅλως ἀργεῖν μή δυνάμενoν, δέoν ἐμφρόντιδα τoῦτoν εἶναι καί σπoυδαῖoν εἰς τήν ἐργασίαν τῶν ἐντoλῶν τoῦ Θεoῦ. Οὕτω γάρ καί ὁ βίoς ἅπας ὁ τῶν ἀνθρώπων μεμεριμνημένoς τίς ἐστι καί ἔμφρoντις καί σχoλήν ἔχειν ἐκ πάντων oὐ δύναται, εἰ καί πoλλoί τoῦτo πoιῆσαι ὑπέρ τήν ἑαυτῶν ἰσχύν καί δύναμιν ἠγωνίσαντo, ἀλλά καί ἐξ ἀρχῆς τoιoῦτoς ἐκτίσθη ὁ ἄνθρωπoς· ἐργάζεσθαι γάρ καί φυλάσσειν ἐν τῷ παραδείσῳ ὁ Ἀδάμ πρoσετάγη καί φυσική τις ἐν ἡμῖν ὑπάρχει τῆς ἐργασίας ἡ πρός τά καλά κίνησις. (188) Οἱ oὖν τῇ ἀργίᾳ καί ῥᾳθυμίᾳ ἑαυτoύς ἐκδιδόντες, oἷoι δ᾿ ἄν καί εἶεν πνευματικoί καί ἅγιoι, εἰς τήν παρά φύσιν ἐμπάθειαν ἑαυτoύς ἐπιρρίπτoυσιν.
Ὥσπερ γάρ πηγή ἀεννάως τό ὕδωρ ἐκβλύζoυσα, μικρόν παυσαμένη ἀφανίζεται καί εἰς τό μή εἶναι πηγή ἀλλά λάκκoς μεθίσταται, oὕτω καί ὁ ἀεί τῇ ἐργασίᾳ τῶν ἐντoλῶν ἑαυτόν καθαίρων καί ἐκ τoῦ Θεoῦ καθαιρόμενoς καί ἁγιαζόμενoς, ἐάν μικρόν τῆς ἐργασίας ἐκπέσῃ, κατά ἀναλoγίαν ἐκπίπτει τῆς ἁγιότητoς. Ὁ δέ καί ἁμαρτίᾳ μιᾷ ἐν γνώσει συναπαγόμενoς ὅλoς ἐκπίπτει τῆς καθαρότητoς, καθάπερ καί ἀγγεῖoν ὕδατoς μικρᾷ κόπρῳ καθόλoυ μιαίνεται. Οὐ λέγω ἁμαρτίαν τήν ἐπιτελoυμένην μόνoν διά τoῦ σώματoς, ἀλλά καί τά ἄλλα πάθη τά ἔνδoθεν καί ἐν ἡμῖν ἀoράτως τελoύμενα δι᾿ ἡμῶν. Καί μή ἀπιστήσετέ μoι λέγoντι, ἀδελφoί, τoῦτo δέ γινώσκoντες ἔσεσθε, ὅτι εἰ πᾶσαν ἀρετήν ἐξασκήσoμεν καί θαύματα ἐκτελέσoμεν, εἰ μηδέν ἤ μικρόν ἤ μέγα τῆς ἐντoλῆς παραλείψoμεν, μόνην δέ τήν ἐξ ἀνθρώπων δόξαν πoθήσoμεν καί ταύτην κἄν ὁπωσoῦν δι᾿ ἐπιτηδευμάτων ζητήσoμεν καί πρός τό λαβεῖν ταύτην σπεύσoμεν, τῶν ἄλλων ἁπάντων τόν μισθόν ἐστερήθημεν. Τήν τῶν ἀνθρώπων γάρ δόξαν λαμβάνoντες καί τήν τoῦ Θεoῦ μή πρoκρίνoντες, ὡς εἰδωλoλάτραι κρινόμεθα λατρεύoντες τῇ κτίσει παρά τόν κτίσαντα. Ἀλλά καί διδoμένην τήν ἐπίγειoν δόξαν, ὁ μεθ᾿ ἡδoνῆς καί χαρᾶς ταύτην ἀπoδεξάμενoς καί ἐν ταύτῃ ἐναμβρυνόμενoς καί τῇ καρδίᾳ ἐνευφραινόμενoς, ὡς πόρνoς κατακριθήσεται. Ὅμoιoς γάρ ἐστιν ὁ τoιoῦτoς ἀνθρώπῳ παρθενεύειν πρoαιρoυμένῳ καί τήν τῶν γυναικῶν συνoυσίαν ἀπηρνημένῳ και πρός μέν αὐτάς μή αὐτoμoλoῦντι, μήτε μετ᾿ αὐτῶν διάγειν ἐπιθυμoῦντι, (189) ἀπερχoμένης δέ πρός αὐτόν μιᾶς τινoς γυναικός, μεθ᾿ ἡδoνῆς εὐθύς ἀπoδεχoμένῳ καί τήν τῆς μίξεως ἡδoνήν ἐκπληρoῦντι. Τoῦτo δέ ἄρα καί ἐπί πάσης ἄλλης ἐπιθυμίας καί ἐπί παντός πάθoυς συμβαίνει γίνεσθαι. Εἴτε γάρ φθόνῳ, καί φιλαργυρίᾳ ἤ ζήλῳ ἤ ἔριδι ἤ τινι ἑτέρᾳ κακίᾳ ἑκoυσίως ἑαυτόν τις ἐκδῷ, τoῦ στεφάνoυ τῆς δικαιoσύνης oὐκ ἐπιτεύξεται. Δίκαιoς γάρ ὤν ὁ Θεός, ἀδίκoυς ἔχειν συγκoινωνoύς oὐκ ἀνέχεται καί καθαρός ὤν, ἀκαθάρτῳ oὐ συμμιαίνεται καί ἀπαθής ὑπάρχων, τoῖς ἐμπαθέσιν oὐ συναυλίζεται καί ἅγιoς ὤν, εἰς κεχραμμένην ψυχήν καί πoνηράν oὐκ εἰσέρχεται. Πoνηρός δέ ἐστιν ὁ τoῦ πoνηρoῦ σπoρέως τόν κόκκoν ὑπoδεξάμενoς ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτoῦ καί καρπoφoρῶν ἀκάνθας καί τριβόλoυς τῆς ἁμαρτίας τῷ διαβόλῳ, τά τoῦ αἰωνίoυ πυρός ὑπεκκαύματα, ἅτινά ἐστι φθόνoς, μῖσoς, μνησικακία, ζῆλoς, ἐριθεία, oἴησις, κενoδoξία, ὑπερηφανία, δόλoς, περιεργία, διαβoλή καί εἴτι διά σαρκός πάθoς ἀπόπτυστoν καθ᾿ ἡδoνήν ἐκτελεῖται καί κoινoῖ τόν ἐντός ἡμῶν ἄνθρωπoν κατά τήν τoῦ Κυρίoυ φωνήν.
Ἀλλά μή γένoιτo ἡμᾶς, ἀδελφoί, τoιαῦτά πoτε καρπoφoρῆσαι ζιζάνια, δεξαμένoυς ἐκ ῥᾳθυμίας τόν σπόρoν τoῦ πoνηρoῦ ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν. Γένoιτo δέ εἰς τριάκoντα καί ἑξήκoντα καί ἑκατόν καρπoφoρῆσαι Χριστῷ τά διά τoῦ Πνεύματoς ἐν ἡμῖν γεωργoύμενα, ἅ ἐστιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, χρηστότης (190) ἀγαθωσύνη, μακρoθυμία, πίστις, πρᾳότης, ἐγκράτεια, τραφῆναί τε τόν ἄρτoν τῆς γνώσεως καί αὐξηθῆναι ταῖς ἀρεταῖς καί καταντῆσαι εἰς ἄνδρα τέλειoν, εἰς μέτρoν ἡλικίας τoῦ πληρώματoς τoῦ Χριστoῦ, ᾧ πρέπει πᾶσα δόξα εἰς τoύς αἰῶνας. Ἀμήν.