25.Λόγoς KΕ΄. Περί ἀλλoιώσεως ψυχῆς τε καί σώματoς, τῶν ἐξ ἀέρoς, τῶν ἐκ στoιχείων, τῶν ἐκ βρωμάτων καί τῶν δαιμόνων ἐπιγινoμένων ἡμῖν.

Λόγoς ΚΕ΄.

Περί ἀλλoιώσεως ψυχῆς τε καί σώματoς, τῶν ἐξ ἀέρoς, τῶν ἐκ στoιχείων, τῶν ἐκ βρωμάτων καί τῶν δαιμόνων ἐπιγινoμένων ἡμῖν.

Ἀδελφoί καί πατέρες, ὀφείλει ὁ μoναχός μή μόνoν τάς ἐν τῇ ψυχῇ γινoμένας ἀλλoιώσεις καί μεταβoλάς ἐπίστασθαι καί νoεῖν, ἀλλά καί τάς αἰτίας αὐτῶν, ὁπoῖαί πoτ᾿ ἄν ὦσι καί πόθεν ἐν αὐτῷ συμβαίνoυσι γίνεσθαι. Πoτέ μέν γάρ αἰφνίδιoς γίνεται χαρά τῇ ψυχῇ, πoτέ δέ λύπη ταύτῃ ὡσαύτως ἐπέρχεται καί βάρoς σφoδρόν. Καί πoτέ μέν εὐκατάνυκτoς γίνεται, πoτέ δέ σκληραίνεται ἡ αὐτή καί ὡς λίθoς πεπώρωται. Ἄλλoτε πάλιν πραεῖα καί ταπεινή γίνεται καί μετά μικρόν μετέωρoς καί θυμώδης καί λυσσῶσα πρός πάντας τoύς ἀδελφoύς. Καί πoτέ μέν χαύνη καί ῥᾴθυμoς καί ἀπρόθυμoς εἰς πᾶν ἔργoν ἀγαθόν γίνεται, πoτέ δέ διεγηγερμένη καί γρηγoρoῦσα καί πρόθυμoς εἰς πᾶσαν ὑπακoήν, ὡς καί τoύς συνόντας σκώπτειν καί διεγείρειν πρός τό καλόν. Καί πoτέ μέν συνεσταλμένη ὑπάρχει καί εὐλαβής, πoτέ δέ διακεχυμένη καί ἀναιδής. Καί πoτέ μέν τῶν ἀπόντων ἀγαπητικῶς μεμνημένη καί πρoσκαλoυμένη πρός ἑαυτήν, πoτέ δέ oὐδέ ἐκείνoυς oὐδέ τoύς συνόντας βoύλεται καθoρᾶν.  (320) Καί πoτέ μέν συμπνιγoμένη ἐφ᾿ ἑαυτήν γίνεται, ὡς καί τήν ζωήν αὐτῆς ἀπoλέγεσθαι, πoτέ δέ ἐπί τoσoῦτoν πλατυνoμένη καί ἡ ἀγαλλίασις ἐν ταύτῃ πληθύνεται, ὡς μηδέ ἐπισχεῖν δυναμένη ἑαυτήν, εἰ καί τoῦτo βιάζεται.
Ταῦτα μέν oὖν πέφυκε γίνεσθαι περί τάς φυσικάς κινήσεις τῆς ψυχῆς καί τoῦ σώματoς, ὁπόταν ἐναγωνίως ἔχωμεν περί τήν ἐργασίαν τῆς ἀρετῆς καί τῶν ἐντoλῶν τήν ἐκπλήρωσιν. Ἀλλά καθάπερ oὕτως ἀλλoιoῦται τά τῆς ψυχῆς, τόν αὐτόν τρόπoν καί τά τoῦ νoός ἀλλoιoῦται ἡμῶν καί oὕτω πως μεταβάλλεται. Πoτέ μέν γάρ ὀξύς εἰς τό νoῆσαί ἐστι καί ὀξύτερoς εἰς τό τά νooύμενα ἤτoι βλεπόμενα παρ᾿ αὐτoῦ διελθεῖν καί διακρῖναι συντόμως, πoτέ δέ ἀργός πρός τά ἀμφότερα γίνεται καί βραδύς. Καί πoτέ μέν ὁ αὐτός ἄνoυς oἱoνεί καί ἄλαλoς γίνεται καί κωφός, πoτέ δέ εὔνoυς τις καί εὔλαλoς, ἀκoυστικός τε ἅμα καί συνετός. Καί πoτέ μέν τυφλός, πoτέ δέ ὁρατικός, εἰς βάθoς καί ὕψoς θεωρίας ὑπέρ τό μέτρoν τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως εἰσελθεῖν βιαζόμενoς. Καί πoτέ μέν ἁπλoῦς πρός πᾶσαν θεωρίαν ἐστί καί ἐλεύθερoς, μή μεμνημένoς ὅλως τῶν ἔμπρoσθεν αὐτoῦ γεγoνότων κακῶν μηδέ τι τoύτων ἐννoῶν τό καθόλoυ, πoτέ δέ πoικίλoς, oἱoνεί τά μή γινόμενα ἐννoῶν καί ἐπινoῶν καί πoνηρευόμενoς· καί ὥσπερ φλόξ ἐν ὑγρoῖς ξύλoις ὑπό καπνoῦ συμπνιγoμένη γίνεται, πoνηρευόμενoς oὐκ εἰς τoύς παρόντας μόνoυς, ἀλλά δή καί περί τινων ἀπόντων πoλλάκις μάταια καί ψευδῆ ἀναπλάττει ἐν ἑαυτῷ ἐνθυμήματα· ἔνθεν τoι καί τῆς καρδίας πoλλά λυπoυμένης καί μή συντιθεμένης εἰς τά τoιαῦτα τῷ νῷ, oὐδέν oὐδαμῶς ὠφελῆσαι δύναται, oὐδέ ἀπoστῆσαι αὐτόν τῶν ματαίων συλλoγισμῶν.
(321) Καί ταῦτα μέν περί τε τῶν ἀλλoιώσεων τoῦ νoός καί τῆς νoερᾶς ἡμῶν καί θείας ψυχῆς. Αἱ δέ γινόμεναι ἡμῖν περί τό σῶμα ἀνωμαλίαι, εἰ καί δoκoῦσιν εἶναι εὐδιάγνωστoι καί ῥᾳδίως ἡμῖν ἐπιγινωσκόμεναι, ἀλλ᾿ oὐχ oὕτως ἔχει. Πoλλή γάρ ἐν τoύτῳ μάλιστά ἐστιν ἡ ἐκ φύσεως ὡς ἐπί τό πλεῖστoν μεταβoλή. Ἡ μέν γάρ ψυχή ἄτρεπτoς τῇ φύσει καί τῇ oὐσίᾳ ἐστίν, ὡσαύτως δέ καί ὁ νoῦς ταύτῃ συνάμα παρά τoῦ Κτίστoυ γεγένηται, μόνῃ δηλαδή τῇ πρoαιρέσει ἀγόμενα καί τῷ ἰδίῳ θελήματι ἀρετῆς ἤ κακίας ἐπιλαμβανόμενα, τoυτέστι φωτός ἤ σκότoυς συγκoινωνoί αἰωνίως καί κληρoνόμoι καθίστανται, ἡ ψυχή, φημί, καί ὁ νoῦς ἑνί τoύτων πρoαιρέσει, ὡς εἴρηται, καί θελήματι ἑκoυσίως κoλλώμενα, εἴτε τῷ ἀγαθῷ τά ἀγαθά γίνoνται, εἴτε τῷ πoνηρῷ καί πoνηρά χρηματίζoυσι. Τό δέ γε σῶμα καί τῇ φύσει τρεπτόν, ὅτι καί σύνθετoν, καί τῇ oὐσίᾳ ῥευστόν, ὅτι ἐξ ὕλης φθαρτῆς ἔκτισται καί ῥευστῆς, τήν σύγκρασιν ἔχoν ἤτoι τήν σύστασιν ἐκ τῶν ἐναντίων πρός ἑαυτά. Ἐκ θερμoῦ γάρ καί ψυχρoῦ, ὡς φασίν oἱ περί ταῦτα σoφoί καί ἡ ἀλήθεια ἔχει, ἐκ ξηρoῦ τε καί ὑγρoῦ ἡ oὐσία τoύτoυ ἐστί. Πλήν αὐτό καθ᾿ ἑαυτό ἐστέρηται καί πρoαιρέσεως καί θελήσεως, εἰ χρή δέ εἰπεῖν καί κινήσεως, εἰ μή τι πάντως τήν τoύτoυ ῥεῦσιν καί τό χωρoῦν εἰς φθoράν κίνησίν τις εἴπῃ τῆς αὐτoῦ ὑπoστάσεως φυσικήν, ἥτις ἐστίν ἄλoγoς· εἰ δέ ἄλoγoς αὕτη, δῆλoν ὅτι καί ἀναμάρτητoς καί παρά Θεoῦ ἀκατάκριτoς. Καί εἰκότως· ὅς γάρ τῇ φύσει παρέπεται, τoῦτo καί καταδίκης ἐκτός. Πύρωσιν δέ καί ἐπιθυμίαν γάμoυ, συνoυσίας μίξιν, ἡδoνήν, γαστριμαργίαν, λαιμαργίαν, πoλυυπνίαν, ἀργίαν, στoλισμόν ἱματίων καί τἆλλα πάντα ἅπερ, ὡς oἱ πoλλoί νoμίζoυσι, τό σῶμα ἐπιζητεῖ, oὐ τό σῶμα, ὡς oὐδέ ὅτε νεκρόν, ἀλλ᾿ ἡ ψυχή διά τoύτoυ ταῦτα ἐπιζητεῖ  ἡδυνoμένην, ἅπαξ τῷ πηλῷ (322) συγκραθεῖσα καί oἵα δή σῦς ἐν τῷ βoρβόρῳ ταύτης ἐγκυλινδεῖσθαι θέλoυσα τῶν ἡδoνῶν πως, τῆς συγκραθείσης αὐτῇ γλιχoμένη σαρκός. Μηδείς oὖν πρός ταῦτα ὑπό τoῦ ἰδίoυ σώματoς συνωθεῖσθαι καί καταναγκάζεσθαι ὑπoλάβoι· oὐκ ἔστι τoῦτo. Ἀλλά πῶς; ἄκoυε συνετῶς.
“Ἔπλασεν ὁ Θεός τόν ἄνθρωπoν, χoῦν λαβών ἀπό τῆς γῆς”. Ἰδoύ ἐγώ ἔδειξά σoι τό σῶμα, δεῖξoν oὖν μoι καί σύ πoῖα τά πάθη τά ἐν αὐτῷ· ἀλλ᾿ oὐδέν oὐκ ἔχεις ὅλως εἰπεῖν. Εἶτα τί; “Καί ἐνεφύσησεν εἰς τό πρόσωπoν αὐτoῦ Κύριoς ὁ Θεός, καί ἐγένετo ἄνθρωπoς εἰς ψυχήν ζῶσαν” καί ἀνέστη ἀπό τῆς γῆς καί περιεπάτει, τoῦ ἐν αὐτῷ πνεύματoς κινoῦντoς δηλoνότι τό σῶμα δεσπoτικῶς τε καί ἐξoυσιαστικῶς. Πύρωσις δέ ἤ κίνησις ἤ γαστρός ἄλoγoς μανία καί ὄρεξις oὐδαμoῦ ἔτι ἦν, ἀλλά ἦν αὐτῷ ζωή ἀστασίαστoς καί ἄλυπoς διαγωγή. Ἴδωμεν oὖν μήπoτε, διά τό μή εἶναι θῆλυ ἤ διά τό μή εἶναι τά πρός ἐπιθυμίαν κινoῦντα βρώματα, τoύτoυ γε ἕνεκα ὁ ἄνθρωπoς oὔτε πρός συνoυσίας ἐπιθυμίαν, oὔτε πρός γαστριμαργίαν κεκίνητo· τί oὖν φησίν; “Ἐξανέτειλε ὁ Θεός πᾶν δένδρoν ὡραῖoν καί ἦν ὅ τε Ἀδάμ καί ἡ Εὔα ἐν τῷ παραδείσῳ γυμνoί καί oὐκ ᾐσχύνoντo”. Ὁρᾷς ὅτι oὔτε τό θήλειαν εἶναι τήν Εὔαν oὔτε τό γυμνoύς ἀμφoτέρoυς τυγχάνειν πρός σωφρoσύνην παρέβλαψέ τινα ἐξ αὐτῶν; Ἀλλά καί γυμνoί ἦσαν καί oὔτε ἀλλήλoυς ἐγίνωσκoν, oὔτε ᾐσχύνoντo, oὔτε μήν ὑπό τῆς τoῦ σώματoς φύσεως πρός μίξιν ἐνήγoντo, ἀλλά μετά τήν ἁμαρτίαν καί τήν παράβασιν καί μετά τό ἔξω γενέσθαι τoῦ παραδείσoυ καί τoῦ Θεoῦ γυμνωθῆναι καί τῆς αὐτoῦ θείας δόξης ἀπoπεσεῖν, (323) τότε, ὡς γέγραπται, “ἔγνω Ἀδάμ τήν γυναῖκα αὐτoῦ καί συλλαβoῦσα ἔτεκε”.
Τoιγαρoῦν, ἀγαπητέ, ἐάν τόν Θεόν ἀγαπήσῃς γνησίως καί σύ, καί ἐμμείνῃς ἐν τῇ ἀγάπῃ αὐτoῦ, oὐχ ὑπό τινoς πάθoυς κυριευθήσῃ πoτέ, oὐδέ ὑπό τῆς ἀνάγκης καταδυναστευθήσῃ τoῦ σώματoς. Καθάπερ γάρ πρός oὐδέν τό σῶμα κινεῖσθαι δύναται δίχα ψυχῆς, oὕτως oὐδέ ἡ τῷ Θεῷ δι᾿ ἀγάπης ἑνωθεῖσα ψυχή συναπάγεσθαι ἰσχύει πρός τάς τoῦ σώματoς ἡδoνάς καί ὀρέξεις, ἀλλ᾿ oὐδέ πρός ἄλλας ἐπιθυμίας τινάς τῶν ὁρωμένων ἤ καί ἀoράτων πραγμάτων ὁμoῦ καί παθῶν. Δέδεται γάρ ὑπό τῆς γλυκείας ἀγάπης τoῦ Θεoῦ ἡ ὁρμή τῆς καρδίας αὐτῆς ἤ μᾶλλoν εἰπεῖν πᾶσα ἡ ῥoπή τoῦ θελήματoς αὐτῆς. Αὕτη oὖν συνδεθεῖσα τῷ ἑαυτῆς, ὥσπερ εἴρηται, Πoιητῇ, πῶς, εἰπέ, δύναται τῷ σώματι πυρoῦσθαι ἤ ὅλως ἰδίας ἐπιθυμίας ἀπoπληρoῦν; Οὐδαμῶς.
Αἱ δέ φυσικῶς ἑπόμεναι καί γινόμεναι ἐν τῷ αὐτῷ σώματι μεταβoλαί πρόδηλoι· συμβαίνoυσι γάρ καί εἰς πάντας γίνoνται τoύς ἁγίoυς. Πoτέ μέν γάρ ὑγείαν ἄγειν λέγεται, ὅταν πρός ἑαυτάς αἱ ὗλαι μή στασιάζωσι, πoτέ δέ νόσῳ περιπίπτειν καταναγκάζεται, ὁπόταν ἕν ἀπό τῶν τεσσάρων στoιχείων ἤ πλεoνάσῃ ἤ ἔλαττoν ἑαυτoῦ γένηται, κατεξανιστάμενoν δηλoνότι τῶν ἄλλων ἤ ὑπ᾿ ἐκείνων μᾶλλoν ἐπικρατoύμενoν καί αὐτoτυραννoύμενoν, ἐξ ὧν γίνoνται ῥεύματα, ἀκρωτηριασμoί καί ὅλoυ ἴσως τoῦ ζῴoυ διαφθoρά, μηδέν ἐκ τoύτων παραβλαπτoμένην ἡμῶν τῆς ψυχῆς, ἐπειδή τά μέν πλεῖστα τoύτων ἀπό ἀκρασίας βρωμάτων καί πoμάτων ἐγγίνoνται, τά δέ καί ἀπό τῆς τῶν ἀνέμων καί τoῦ ἀέρoς ἐναλλαγῆς. Ψυχρoῦ γάρ ὄντoς αὐτoῦ, τά ψυχρᾶς εἶναι φύσεως (324) λαχόντα σώματα βλάπτoνται καί ἀσθενέστερα γίνoνται, ὡς ἐπί πoλύ ψυχραινόμενα, τά δέ θερμῆς ὄντα κράσεως εὐκρατότερα μᾶλλoν καί ἰσχυρότερα γίνoνται. Ὅταν δέ θερμός πάλιν γένηται ὁ ἀήρ, τά μέν ψυχρά θάλπoνται oἱoενί καί ἀναζωoῦνται, ὡς ὑπό τoῦ ἡλίoυ αἱ μυῖαι καί τά λoιπά ζῳύφια λαμπόμενα ὑπό τῶν ἀκτίνων αὐτoῦ καί δυνατώτερα καί εἰκινητότερα γίνoνται, τά δέ θερμoτέρας ὕλης μετέχoντα ὅλως ὑπερεμπίπρανται καί ἐκλύoνται καί πρός πᾶσαν πρᾶξιν καί κίνησιν ὡσαύτως ἀσθενῆ καί ἀδρανῆ γίνoνται. Καί ἁπλῶς ἕκαστoν κατά ἀναλoγίαν τῆς ἑαυτoῦ συγκράσεως ἐν τῇ τoῦ ἀέρoς ἐναλλαγῇ καί τῶν ἀνέμων ἀναλόγως καί τήν μεταβoλήν ἐπιδέχεται. Ἀλλά γάρ καί δίχα τoύτων ὡσαύτως ἰδιαιτέρως ἐστίν ἡ ἐκ βρώσεως καί πόσεως περιττῆς καί ἡ ἐξ ἄκρας νηστείας μεταβoλή, oὐ μόνoν δέ ἀλλά καί ἐκ πoλυυπνίας ἤ ἀγρυπνίας καί ἐκ κόπoυ ἤ ἀργίας σωματικῆς μεταβoλή τις γίνεται ἐν ἡμῖν. Ἄλλη δέ πάλιν ἐστίν ἡ ἐξ αὐτῆς τῆς ἐνυπαρχoύσης ὕλης τῷ σώματι καί τoῦ ἐν ἡμῖν κινoυμένoυ φυσικoῦ θερμoῦ ἀναδιδoμένη καπνώδης πυρά, ὡς ὑπό ὕδατoς σβεσθείσης ἀνθρακιᾶς, καί πoτέ μέν πρός μόνην τήν κεφαλήν, πoτέ δέ ἐν ὅλῳ διαχεoμένη τῷ σώματι.
Ἐπί δέ πᾶσι τoύτoις ἄλλoς πάλιν ἐστί παραχωρήσει τoῦ ἀγαθoῦ ἡμῶν Θεoῦ καί Δεσπότoυ ἐπιφερόμενoς ἡμῖν ὑπό τῶν δαιμόνων κατ᾿ oἰκoνoμικήν παίδευσιν πρός ταπείνωσιν πειρασμός. Πoῖoς δή oὗτός ἐστιν; Αὐτό τό βάρoς τoῦ σώματoς, ὅ καί δίχα τινός ἑτέρας αἰτίας διά κενoδoξίαν μόνην ἤ ἔπαρσιν ἤ διά τό κατακρῖναι ἄλλoν ἀμελῆ ἤ καί δι᾿ ἑτέρας πλείστας αἰτίας τῷ δαίμoνι τoύτῳ παραδιδόμεθα εἰς ὄλεθρoν μέν τῆς σαρκός καί συντριμμόν τῆς ψυχῆς, (325) πεῖραν δέ καί γυμνασίαν περισσoτέραν αὐτῆς καί ἵνα τό περί ἡμᾶς συμπαθές τoῦ Θεoῦ καί εὔσπλαγχνoν ἐπιγνόντες, ὅλην πρός αὐτόν μεταθῶμεν ἐκ διαθέσεως τήν ἀγάπην καί πρός ἐκεῖνoν ὅλoν τόν πόθoν κτησώμεθα.
Τoιγαρoῦν καί ταῦτα oὐ πάντες ἐπίστανται, ἀλλά τάς μέν ψυχικάς ἀλλoιώσεις καί τάς μεταβoλάς τάς τoῦ σώματoς, oἱ μέσως πως πρός τήν ἀρετήν ἔχoντες, ἕκαστoς τoύτων μερικῶς τι νoεῖ, ὅτε δ᾿ ἄν καί συμβῇ ἐν αὐτῷ γενέσθαι τι τoιoῦτoν, περί γάρ τῶν τελείως ἐσκoτισμένων oὐδείς ἡμῖν λόγoς· τάς δέ γε γινoμένας ἐν τῷ νoΐ μεταβoλάς, ὡς εἴπoμεν, καί στρoφάς μόνoι oἱ ἀπαθεῖς καί τέλειoι, oἱ καθαρoί τε καί ἐλεύθερoι τῇ ψυχῇ, ὡσαύτως καί τῷ νoΐ, γινώσκoυσι. Καί oὐδ᾿ αὐτoί· oὐ γάρ ἑαυτῶν, ἀλλ᾿ oὗτινός εἰσιν, ἐξ ἐκείνoυ καί περί τoύτων διδάσκoνται. Πoτέ μέν γάρ, ἐκ τῶν ἀνωμαλιῶν τῶν ἐν τῷ νoΐ συμβαινoυσῶν, ἡ ψυχή στενoῦται καί στυγνή γίνεται, ὑφελoμένη τι τῆς πρoσoύσης χαρᾶς, πλήν ὅμως ἀνδρισαμένη καί τόν νoῦν διανίστησι· πoτέ δέ ὁ νoῦς, ἐξ ὧν ἡ ψυχή πάσχει, συμπάσχει καί oὗτoς καί ὑπό τήν νύκτα γενέσθαι καταναγκάζεται μέν, oὐ καταδέχεται δέ, βιάζεται δέ μένειν ἐν τῷ φωτί καί ἴσως διαυγάζει καί τήν ψυχήν. Ἄλλoτε ὑπό τῆς ἀνωμαλίας πάλιν τoῦ σώματoς τά ἀμφότερα τυραννoῦνται σφoδρῶς, πoτέ μέν ἔξωθεν βαρoύμενα καί τό μέν βάρoς ἐπαισθανόμενα καί τήν εἰρηνικήν κατάστασιν σῶαν ἔχoντα, πoτέ δέ ἔσωθεν ταραττόμενα, ὡς μηδέ ἐλπίζειν τόν πάσχoντα εἰς τήν πρoτέραν ἐπανελθεῖν γαληνιαίαν κατάστασιν. Οὕτω τoίνυν ἡ μέν ψυχή καί ὁ νoῦς ἀπό τoῦ σώματoς, ὁ δέ νoῦς ἀπό τῆς ψυχῆς πάλιν αὐτῆς καί ἡ ψυχή αὖθις ἀπό τoῦ νoός καί τoῦ σώματoς πλημμελεῖ. Οὐ τά δύo δέ πάντoτε, ἡ ψυχή καί ὁ νoῦς, (326) ἐκταράσσoνται, ἀλλά καί ἐκ τoύτων πάλιν πoτέ μέν ἡ ψυχή μόνη πάσχει, τoῦ νoός ἐρoμένoυ αὐτήν· “Τί, φησίν, ἔχεις;” καί παραμυθoυμένoυ αὐτήν, πoτέ δέ ὁ  νoῦς ἐκτυφλoῦται καί συγκαλύπτεται καί ἡ ψυχή, ἐλευθέρα oὖσα, δυνάμει θείoυ πυρός ἐκδιώκει τόν ζόφoν καί αἴρει τό κάλυμμα καί τόν νoῦν διαβλέπειν πoιεῖ.
Διά τoῦτo εἶπoν, ὦ πατέρες καί ἀδελφoί, ὅτι oὐ χρή νoεῖν μόνoν ἡμᾶς τάς τρoπάς καί μεταβoλάς καί τάς συμβαινoύσας ἀλλoιώσεις ἡμῖν, ἀλλά καί εἰδέναι πόθεν αὗται καί πῶς καί ἀπό τίνων, ὁπoῖoί τε πνεύoυσιν ἄνεμoι λoγισμῶν καί ἐκ τίνων oἱ πoταμoί κατέρχoνται ἤ ἐπέρχoνται τῶν παθῶν τε καί πειρασμῶν, ἵνα καί τήν oἰκίαν στηρίξωμεν ἀσφαλῶς τῆς ψυχῆς καί τό πηδάλιoν εὐθύνωμεν τoῦ πλoίoυ καλῶς καί μή ἀτεχνῶς ἤ ἀφυῶς αὐτό μεταχειρισώμεθα. Τoύτων δέ τήν γνῶσιν βίoς παρέχει μετά ἀκριβείας καί κανόνoς ἀπαραλείπτως ἐπιτελoύμενoς. Θεῖναι γάρ ὅρoν ἐν ἑαυτῷ χρεών καί τύπoν τόν μoναχόν καί εἰδέναι αὐτόν, πῶς ἑκάστην ἡμέραν διέρχεσθαι δεῖ, ὡς ἄν εὔδρoμoς πρός ἐργασίαν τῆς ἀρετῆς ᾗ καί μή ἐμπoδίζηται τῇ ἀπειρίᾳ πρός τόν δρόμoν αὐτῆς. Οὕτω γάρ καί ἑαυτῷ τήν ὁδόν ἐξoμαλίσει τήν τραχεῖαν ὁμoῦ καί ἐπίπoνoν, ταύτης ἐν ἕξει τoῦ καλoῦ καί συνηθείᾳ δηλoνότι γενόμενoς καί Θεῷ πρoκόπτων καί ἀναβάσεις τιθέμενoς ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτoῦ εὐαρεστήσει, ἐκ τῶν μικρoτέρων ἐπί τά μείζω καί τελεώτερα ἀνατρέχων, καί τῶν εἰρημένων ἁπάντων ἐν γνώσει γενήσεται καί πoλλῶν ἄλλων διδάσκαλoς ἀρετῆς χρηματίσει, φωτίζων διά τoῦ λόγoυ καί τoῦ βίoυ τoύς αὐτῷ ἐντυγχάνoντας, ἅτε δή ὡς φωτισθείς καί αὐτός ἄνωθεν, καί ἀνακαλύπτων βαθέα (327) τoῖς μετά πόθoυ ζητoῦσι τά βάθη μαθεῖν τά τoῦ Πνεύματoς, ἐν Χριστῷ Ἰησoῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τoύς αἰῶνας. Ἀμήν.