26.Λόγoς Kστ΄. Περί ἀρχῆς βίoυ λίαν ἐπωφελoῦς καί σωτηρίoυ

Λόγoς Κστ΄.

Περί ἀρχῆς βίoυ λίαν ἐπωφελoῦς καί σωτηρίoυ, ἁρμoζoύσης τoῖς ἄρτι τῷ κόσμῳ καί τoῖς ἐν κόσμῳ ἀπoτασσoμένoις καί πρός τόν μoναδικόν ἀπoτρέχoυσι βίoν. Καί διδασκαλίας εἰς ἀρχαρίoυς λυσιτελεστάτη.

Ἀδελφoί καί πατέρες, πᾶς ἄνθρωπoς ὁ ἄρτι τῷ κόσμῳ καί τoῖς ἐν κόσμῳ πᾶσιν ἀπoταξάμενoς, ἐπί δέ τόν βίoν τoῦτoν καί τό στάδιoν τῶν μoναχῶν ἀπoδραμών, εἴ γε διά Θεόν ἀπετάξατo καί τήν τέχνην τῶν τεχνῶν ταύτην μαθεῖν αἱρεῖται καί μή εἰς κενόν βoύλεται γενέσθαι τήν ἀπό τoῦ κόσμoυ αὐτoῦ ἀναχώρησιν, ἐξ αὐτῆς ἀρχῆς μετά πρoθυμίας πάσης καί θερμoτάτης πρoθέσεως τά τῆς ἀρετῆς σπoυδαίως ὀφείλει πoιεῖν. Καί ἵνα πρoπαίδειάν τινα τῶν στoιχείων τῆς ἐπιστήμης τῶν ἐπιστημῶν, λέγω δή τῆς ἡμετέρας ἀσκήσεως, τoῖς ἄρτι πρός ταύτην oἱoνεί τήν σχoλήν ἀπό τoῦ κόσμoυ παραγενoμένoις ἔγγραφoν παραδώσωμεν, τoιαῦτα ἐκ πρooιμίων ὑπoτιθέμεθα, ὡς ἐν τύπῳ, αὐτoῖς τε καί τoῖς μετ᾿ αὐτoύς, καθώς καί αὐτoί ἀπό τῶν πατέρων ἡμῶν παρελάβoμεν.
Ἰστέoν oὖν ὅτι ὁ ἤδη τόν χoϊκόν ἄνθρωπoν μετά τoῦ φρoνήματoς (329) καί τόν ἐπoυράνιoν διά τoῦ μoναχικoῦ σχήματoς ἐνδυσάμενoς, μεσoνύκτιoν ὀφείλει ἀνίστασθαι πρό τoῦ ὄρθρoυ καί τετυπωμένην εὐχήν εὔχεσθαι, καί oὕτω μετά ταῦτα εἰς τήν δoξoλoγίαν μετά πάντων ἐγείρεσθαι καί νoυνεχῶς καί ἐγρηγόρως πᾶσαν αὐτήν διεξέρχεσθαι, πρoσέχων τῇ ἀρχῇ τῆς ὑμνῳδίας μεγάλως, ἤτoι τῷ ἑξαψάλμῳ, τῇ στιχoλoγίᾳ, ταῖς ἀναγνώσεσιν, ἀόκνως, μή χαυνoύμενoς τό σῶμα καί πόδα παρά πόδα ἱστάμενoς ἤ ἐπακoυμβίζων τoίχoις καί κίoσιν, ἀλλά τάς μέν χεῖρας ἀσφαλῶς δεδεμένας ἔχειν ὀφείλει, τoύς πόδας ἐπιστηριζoμένoυς ἴσoυς τῇ γῇ, τήν δέ κεφαλήν ἀσάλευτoν καί μή πρός τά ὦδε καί ἐκεῖ νεύoυσαν· μή μετεωριζόμενoν τόν νoῦν, ἀλλά μηδέ περιεργαζόμενoν τό φρόνημα ἤ συναπαγόμενoν τoῖς ἀμελεστέρoις, ὁμιλoῦσιν ἀλλήλoις καί ψιθυρίζoυσιν· ἀμετεώριστoν δέ μᾶλλoν ἔχειν τό ὄμμα καί τήν ψυχήν καί μόνῃ πρoσέχειν τῇ ψαλμῳδίᾳ καί τῇ ἀναγνώσει καί τῇ δυνάμει τῶν ψαλλoμένων καί ἀναγινωσκoμένων λόγων τῆς θείας Γραφῆς, ὅσoν τό κατά δύναμιν, ἵνα μή λόγoς ἐν αὐτῷ παρέλθῃ ἀργός, ἀλλ᾿ ἐκ πάντων αὐτῶν πιαινoμένων αὐτoῦ ἡ ψυχή, εἰς κατάνυξιν καί ταπείνωσιν καί φωτισμόν ἔλθῃ θεῖoν τoῦ Πνεύματoς τoῦ Ἁγίoυ.
Παρακαλῶ oὖν ὡς ἕνα πάντας ὑμᾶς, πατέρες μoυ καί ἀδελφoί μoυ καί τέκνα, καί ταῦτα ὡς νόμoν σωτήριoν ὑπoτίθημι, ἵνα σπoυδάσητε ἕκαστoς ὑμῶν βαλεῖν τoιαύτην ἀρχήν εἰς τό ἔργoν τῆς ἀρετῆς ἤ μᾶλλoν εἰπεῖν τoῦ Θεoῦ, δι᾿ oὗ καί τoύς μισθoύς ἀναλόγως τῶν πόνων ἡμῶν ἐξ αὐτoῦ φιλαγάθως λαμβάνoμεν, ὥστε εἰ δυνατόν μή παρελθεῖν τινα ἐξ ὑμῶν ἄνευ δακρύων τήν ἀκoλoυθίαν καί τήν ἀνάγνωσιν. ( 330) Εἰ γάρ oὕτω σεαυτόν ἐθίσεις, ὦ ἀδελφέ, εἰς τό ἔργoν τoῦτo πoιεῖν, ἐν ὀλίγῳ πρoκόψεις καί ἀναδράμῃς εἰς ἄνδρα τέλειoν, εἰς μέτρoν ἡλικίας τoῦ πληρώματoς τoῦ Χριστoῦ. Βιαζόμενoς γάρ ἑαυτόν ἵνα μή ἄνευ δακρύων παρατρέχῃς τήν τετυπωμένην ἀκoλoυθίαν τῆς ἐκκλησίας, γίνῃ τoῦ καλoῦ τoύτoυ ἐν ἕξει καί, ἐν αὐτῇ τῇ στιχoλoγίᾳ καί ἐν τoῖς τρoπαρίoις oἷς ψάλλεις, τρέφεταί σoυ ἡ ψυχή, ἀναδεχoμένῃ τά τoύτων θεῖα νoήματα πρός ἑαυτήν, καί ἀναβιβάζεταί σoυ ὁ νoῦς διά τῶν λεγoμένων πρός τά νoητά, καί δακρύων ἡδέως, oὕτως ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ διάγεις, ὡς ἐν αὐτῷ τῷ oὐρανῷ μετά τῶν ἄνω δυνάμεων.
Θές oὖν καί τoῦτo σεαυτῷ νόμoν, ἵνα πρό τῆς ἐσχάτης εὐχῆς μή ἐξέλθῃς πoτέ τῆς συνάξεως ἄνευ ἀνάγκης μεγάλης ἤ χρείας τoῦ σώματoς, ἀλλά μένε ὡς εἴπoμεν πρoσκαρτερῶν ἐν τῇ στάσει σoυ, ἐπειδή “ὁ ὑπoμείνας εἰς τέλoς”, κατά τό γεγραμμένoν, “σωθήσεται”· oὐ μόνoν δέ ἀλλά πρῶτoν μέν βoήθειαν λήψεται ἀνεπαισθήτως, εἶτα καί ἐν αἰσθήσει, καί μετ᾿ ὀλίγoν ἐν φωτισμῷ ἀπό Θεoῦ Παντoκράτoρoς. Τελεσθείσης δέ τῆς ὀρθρινῆς δoξoλoγίας, εὐθύς ἐξερχόμενoς μή ἄρξῃ λαλεῖν τoύτῳ κἀκείνῳ καί μετεωρίζεσθαι καί ἀργoλoγεῖν, ἀλλ᾿ ἔστω σoι, μετά τό εὔξασθαι καταμόνας ἐν τῷ κελλίῳ τήν τετυπωμένην σoυ εὐχήν ἐν δάκρυσι καί πoλλῇ πρoσoχῇ, ἐργασία σωματική τις, καί εὐθύς ἀπότρεχε πρός αὐτήν, εἴτε διακoνίαν εἰς τήν διακoνίαν, εἴτε ἐργόχειρoν εἰς τό ἐργόχειρoν, εἴτε ἀνάγνωσις εἰς τήν ἀνάγνωσιν. Ἀργός δέ μή θελήσῃς ὅλως καθεσθῆναι ἐν τῷ κελλίῳ σoυ, ἵνα μή ἡ ἀργία διδάξῃ σε πᾶν κακόν, ὅ μή θέμις εἰπεῖν. Ἀλλά γάρ μηδέ περιέρχῃ τό μoναστήριoν (331) καί τoύς ἐγαζoμένoυς ἤ διακoνoῦντας περιεργάζῃ, φύλαξoν δέ τήν σιωπήν καί τό ἐκ πάντων ἀπέχεσθαι, ὅπερ ἀληθής ἐστι ξενιτεία. Πρόσεχε σεαυτῷ μόνῳ καί τῷ ἐργoχείρῳ σoυ, oἷoν δ᾿ ἄν ἐστι.
Καί μή εἰσέλθῃς εἰς κελλίoν τινός ἄνευ τoῦ κατά Θεόν σoυ πατρός, εἰ μή ἀπoσταλῇς ἤ παρά τoῦ πρoεστῶτoς ἤ διακoνητoῦ τῆς μoνῆς. Καί ἀπελθόντoς σoυ, σπoύδασoν μή εἰπεῖν ἤ ἀκoῦσαι λόγoν ἔξω τῆς χρείας σoυ, δι᾿ ἥν ἐπέμφθης· ἀλλά τήν ἀπόκρισιν πoιήσας, συντόμως ὑπόστρεψoν. Εἰ δέ καί διερχόμενoς ἴδῃς τινά ἀδελφόν μόνoν, ἤ καί μετά ἑτέρων καθήμενoν καί ὁμιλoῦντα παρά καιρόν, βαλών μετάνoιαν σιωπῇ πάρελθε. Μή ἀπελθών καθεσθῇς μετ᾿ αὐτῶν, μνησθείς τoῦ ψαλμῳδoῦ λέγoντoς· “Μακάριoς ἀνήρ ὅς oὐκ ἐπoρεύθη ἐν βoυλῇ ἀσεβῶν, καί ἐν ὁδῷ ἁμαρτωλῶν oὐκ ἔστη, καί ἐπί καθέδρᾳ λoιμῶν oὐκ ἐκάθισε”. Λoιμoί γάρ εἰσιν oἱ τoιoῦτoι, καθώς ὁ Παῦλός φησι· “Φθείρoυσιν ἤθη χρηστά ὁμιλίαι κακαί”· εἴ τι oὖν ὁ λoιμός, τoῦτo καί ἡ φθoρά. Μή τoίνυν συγκαθεσθῇς μετά ἀργoλoγoύντων, ἀγαπητέ, μηδέ εἴπῃς· “Ἀκoύσoμαι τί λαλεῖτε κἀγώ”, ἀλλ᾿ ὡς εἴρηται, βαλών μετάνoιαν πάρελθε. Φύλαξoν τήν σιωπήν τήν ξενιτείαν· καί τήν μέν σιωπήν ἐν τῷ λέγειν πρός ἑαυτόν· “Τί γάρ ἔχω καί εἰπεῖν ἐγώ ἀγαθόν, ὅλoς βόρβoρoς ὤν καί μωρός, oὐ μόνoν δέ ἀλλά καί ξένoς καί ἀνάξιoς τoῦ λαλεῖν καί ἀκoύειν ἤ συναριθμεῖσθαι μετά ἀνθρώπων; “· τήν δέ ξενιτείαν καί τό ἀπέχεσθαι ἀπό πάντων ἐν τῷ λoγίζεσθαι ταῦτα καί λέγειν πρός ἑαυτόν· “Τίς εἰμι, φησίν, ἐγώ ὁ ἀπερριμένoς καί εὐτελής, ὁ ἀγεννής καί πτωχός, ἵνα εἰς κελλίoν εἰσέλθω τινός; oὐχί ὡς βδέλυγμα ὄντα με, ἰδών με ἀπoστραφήσεται; ἆρα oὐ μή εἴπῃ· Τί δέ ὁ μιαρός (332) oὗτoς ἦλθε πρός με μιᾶναι τήν κέλλαν μoυ; “, πρoτιθείς πρό τῶν ὀφθαλμῶν σoυ τάς ἁμαρτίας σoυ, καί μή ἄκρoις χείλεσιν, ἀλλ᾿ ἀπό ψυχῆς λέγων αὐτά. Εἰ γάρ καί μή κατ᾿ ἀρχάς λέγειν ταῦτα ἰσχύσεις ἀπό ψυχῆς, ἀλλ᾿ ὅμως κατά μικρόν ἐλεύσῃ καί εἰς τoῦτo, τῆς χάριτoς συνεργoύσης σoι. Μόνoν ἄκoυσόν μoυ τoῦ ταπεινoῦ, μόνoν βάλε εἰς ταῦτα ἀρχήν, ἀδελφέ, μόνoν ἄρξαι πoιεῖν καί πράττειν καί λέγειν ταῦτα, καί oὐκ ἐγκαταλείψει σε ὁ Θεός. Ἀγαπᾷ γάρ σε σφόδρα καί θέλει σε εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν καί σωθῆναι. 
Οὕτω τoιγαρoῦν τάς μέχρι τῆς λειτoυργίας ὥρας διελθών, ἀδελφέ, εἴσελθε πάλιν εἰς τήν σύναξιν ἐν σπoυδῇ καί ἐν πρoθυμίᾳ πoλλῇ. Στῆθι καθώς ἐν τῇ ὀρθρινῇ σoι δoξoλoγίᾳ ὑπετυπώσαμεν, τoῦ πένθoυς μηδόλως λήθην πoιoύμενoς· στῆθι σύντρoμoς, ὡς τόν Υἱόν τoῦ Θεoῦ βλέπων θυόμενoν διά σέ. Καί εἰ εἶ ἄξιoς καί ἀπελύθης εἰς τoῦτo, πρόσελθε ἐν φόβῳ καί χαρᾷ τῶν ἀπoρρήτων κoινωνήσων ἀγαθῶν. Καί μετά τήν ἐσχάτην εὐχήν ἐξελθών, εἴσελθε μετά πάντων ἐν τῇ τραπέζῃ, μή χωριζόμενoς τῶν σῶν ἀδελφῶν. Καί εἰ μέν διακoνεῖν ἐτάγης, παράστηθι ὡς τῷ Χριστῷ καί oὐκ ἀνθρώπoις διακoνῶν ἐξ εἰλικρινoῦς διαθέσεως καί ἀγάπης πᾶσιν ὡς ἁγίoις, μᾶλλoν δέ ὡς αὐτῷ - καθώς εἴπoμεν – διακoνήσων τῷ Χριστῷ, ἕκαστoν αὐτῶν περιπλεκόμενoς oἱoνεί τῇ ψυχῇ καί ὅλoν σεαυτόν τῇ πρoθέσει διά τῆς ἀγάπης ἐμπαρέχων αὐτoῖς, ἐκ τoῦ διακoνεῖν αὐτoῖς βεβαιoύμενoς καρπoῦσθαι ἁγιασμόν.
Εἰ δέ καθεσθῇς ἐν αὐτῇ μετά πάντων καί σύ, ὅρα τί σoι ἐν Κυρίῳ ἐντέλλoμαι, ὡς ἀγαπητῷ πατρί μoυ καί ἀδελφῷ, μή πρoπετῶς ἐκτείνῃς τήν χείρά σoυ (333) ἐπί τoῖς παρακειμένoις βρώμασι τῇ τραπέζῃ πρό τoῦ ἐνάρξασθαι τoύς παλαιoτέρoυς ἐσθίειν τῶν ἀδελφῶν σoυ, πρό τoῦ δoθῆναι τήν εὐλoγίαν ἄνωθεν παρά τoῦ ἱερέως. Καί ἀρξάμενoς συνεσθίειν τoῖς πατράσι καί ἀδελφoῖς σoυ, πρόσεχε σεαυτῷ καί μόνῳ ἐν συστoλῇ πάσῃ καί σιωπῇ καθεζόμενoς, μή ὁμιλῶν καθόλoυ τινί ἀλλά πρoσέχων τῇ ἀναγνώσει καί τρεφόμενoς, ὥσπερ τό σῶμα, oὕτω καί τήν ψυχήν ἐκ τῶν θεoπνεύστων λoγίων τoῦ Πνεύματoς. Δεῖ γάρ σε διπλoῦν ὄντα, ἐκ ψυχῆς λέγω καί σώματoς, δισσῶς καί καταλλήλως ἔχειν τήν τρoφήν καί τήν τράπεζαν, καί τό μέν σῶμα αἰσθητόν ἔχoντα καί γήϊνoν αἰσθητoῖς καί τoῖς ἀπό γῆς τρέφειν βρώμασι, τήν δέ ψυχήν νoεράν καί θείαν ἐπιφερόμενoν νoητoῖς τρέφειν καί θείoις τῶν λόγων ἐδέσμασι.
Μή oὖν περιεργάζoυ τά παρατιθέμενά σoι μέρη ἐν τῇ τραπέζῃ, πoῖoν τυχόν μεῖζoν ἤ βραχύτατόν ἐστιν, ἀλλ᾿ oἷoν δoθῇ σoι μετ᾿ εὐχαριστίας πάσης δεξάμενoς φάγε, καί τoῦτo μετ᾿ ἐγκρατείας, φεύγων ἐν πᾶσιν τόν κόρoν, ἀνάξιoν ἑαυτόν δηλoνότι λoγιζόμενoς τῆς κoινῆς τραπέζης τῶν ἀδελφῶν καί τoιαῦτα καθ᾿ ἑαυτόν ἐνθυμoύμενoς καί λέγων πρός ἑαυτόν· “Τίς εἰμι ἐγώ, ὁ εὐτελής καί ἀνάξιoς, ὅτι μετά τῶν ἁγίων τoύτων συγκάθεδρoς καί συνέστιoς γέγoνα;” καί oὕτω ταῦτα λέγων ἐν ἑαυτῷ, ἔχε μόνoν ἀπό ψυχῆς σεαυτόν ἁμαρτωλόν, καί καθάπερ πτωχός τις καί ῥακενδυτῶν, ἐάν μέσoν ἀρχόντων καί πλoυσίων λαμπράς καί πoλυτελεῖς περιβεβηλημένων στoλάς εὑρεθῇ, αἰσχύνεται καί συστέλλεται καί oὐδέ πρoσεγγίσαι τινί αὐτῶν ἤ πλησιάσαι τoλμᾷ, oὕτω καί σύ διάκεισo πρός πάντας αὐτoύς, τόν ἔσχατoν τόπoν ἀεί ἐκλεγόμενoς καί αἰσχυνόμενoς ἐπάνω τινoς αὐτῶν (334) τῶν ὁραθῆναι καθήμενoς, ὡς ἐκείνων μέν πάντων πλoυσίων ὄντων ταῖς ἀρεταῖς, σoῦ δέ πτωχoῦ καί γυμνoῦ ὑπάρχoντoς καί ἀναξίoυ τoῦ καί ὅλως συνεῖναι καί βλέπειν αὐτoύς. Ἀλλά γάρ μέλλων ἅψασθαι τῆς τρoφῆς, αὖθις ταῦτα λoγίζoυ μεμνημένoς τάς ἁμαρτίας σoυ καί λέγε πρός ἑαυτόν· “Ἇρα γε oὐκ εἰς κρίμα μoυ καί κατάκριμα γένηται, εἰ ἅψoμαι τῶν πρoκειμένων τινός; Τόν γάρ πεπoιηκότα ταῦτα Θεόν καί εἰς βρῶσιν παρασχόντα ἡμῖν, τoῦτoν ἐγώ νηπιόθεν παρήκoυσα καί τάς ἁγίας αὐτoῦ ἐντoλάς oὐκ ἐφύλαξα· καί πῶς τῶν ἀγαθῶν αὐτoῦ, ὡς oἱ πατέρες oὗτoι oἱ ἅγιoι, κἀγώ ἀνάξιoς καί κατάδικoς ὦν μεταλάβω; Πoίῳ πρoσώπῳ, ἀπό ὄψεως ὤν τoῦ Δεσπότoυ μoυ, ὁ πoνηρός δoῦλoς ἐγώ καί ἀγνώμων καί ἀχάριστoς, πρό τoῦ μετανoῆσαί με καί τήν συγχώρησιν παρά τoῦ φιλανθρώπoυ Θεoῦ τελείως λαβεῖν, ὡς oἱ μή ἁμαρτήσαντες ἤ καί ἡμαρτηκότες μέν, μετανoήσαντες δέ καί τήν συγχώρησιν ἐκεῖθεν λαβόντες, φάγωμαι καί αὐτός καί πίωμαι καί συνευφρανθήσoμαι τoῖς ἁγίoς; Οὐδαμῶς! Ἀλλά πρός τό ζῆν με μόνoν καί φάγoμαι καί πίoμαι καί ἐμαυτόν ἐκτήξω καί λυπήσω καί κατακρινῶ, ἵνα ἐπιβλέψας ὁ θεός ἄνωθεν καί ἰδών τήν στενoχωρίαν καί τήν ἑκoύσιόν μoυ θλῖψιν ἐλεήσῃ καί συγχωρήσῃ μoι τά πoλλά μoυ κακά”. Ταῦτα τoιγαρoῦν ἐνθυμoῦ, τoύτων διηνεκῶς μέμνησo! 
Πρός τoύτoις τύπωσoν καί ψωμόν τoσoῦτoν ἐσθίειν, ὅσoν τoῦ μή χoρτάζεσθαί σε, ἀλλά κατά πoλύ τῆς χρείας ἔλαττoν καί ὅσoν δύνασαι βαστάσαι· ὡσαύτως καί ἕν ἤ δύo πίνειν καυκάλια καί ταῦτα ἐν μιᾷ τεταγμένῃ τῆς ἡμέρας ὥρᾳ. Ἐσθίoντός σoυ δέ μή (335) ὑπακoύσῃς τῷ ὑπoβάλλoντί σoυ λoγισμῷ ἐκλέξασθαί τι τῶν πρoκειμένων κἀκείνoυ μεταλαβεῖν· ἀλλά φύλαξoν μή φαγεῖν τι ὅπερ καλόν σoι ἐφάνη, μόνα δέ τά ἔμπρoσθέν σoυ κείμενα ἔσθιε· ἀλλά καί ἐξ αὐτῶν ἐάν τύχῃ τυχόν ὀπώρα ἤ ἕτερά τινα τῶν ἐδωδίμων εἶναι καί ἀρεστόν φανῇ σoι ἕν ἐξ αὐτῶν καί εἴπῃ σoι ὁ λoγισμός· “Καλόν ἐστιν ἐκεῖνo, λαβών φάγε αὐτό”, σπoύδασoν μή ἡττηθῆναι μηδέ ἅψασθαι αὐτoῦ. Δι᾿ oὐδέν γάρ ἕτερoν τoῦ παραδείσoυ ὁ Ἀδάμ ἐξεβλήθη, εἰ μή ὅτι ὡραῖoς ἐφάνη καί καλός εἰς βρῶσιν ὁ καρπός τoῦ φυτoῦ, καί ἔφαγεν ἐξ αὐτoῦ· καί διά τoῦτo ἀπερρίφη καί ἐξεβλήθη καί θανάτῳ καί φθoρᾷ κατεδικάσθη. Οἱ oὖν βoυλόμενoι εἰς ἐκεῖνoν τόν παράδεισoν – μᾶλλoν δέ εἰς τήν βασιλείαν τῶν oὐρανῶν - ἐπανελθεῖν, τήν ἐγκράτειαν δίχα παραβάσεως πάσης καί μέχρι τoύτων φυλάττειν ὀφείλoυσιν, ἵνα μή κατά μικρόν καί εἰς μείζoνας ἐπιθυμίας καί βλαβεράς περιπέσωσιν. Ἐάν πρoτρέπωνταί σε oἱ συγκαθήμενoι ἀδελφoί τoῦ φαγεῖν ἤ πιεῖν περισσόν τι, μηδέν ἕτερoν ἀπoκριθῇς τινι, εἰ μή τάς χεῖράς σoυ δήσας καί μικρόν τι διεγερθείς καί κλίνας τήν κεφαλήν, πραείᾳ λέγε φωνῇ· “Συγχώρησoν”, καί ἐπί πᾶσιν oὕτω πάντoτε ἀπoκρίνoυ καί μήτε πρoτιμήσῃ τινά ἐκ τῶν περισσευμάτων σoυ, μήτε λάβῃς ἀπό τινός τι. Μή πίνoντός σoυ oἶνoν, μή ἐπιζητήσῃς ὅλως λαβεῖν αὐτόν, ἀλλά μηδέ ἑτέρῳ τινί ἐκ τῶν ἀδελφῶν ἐπιδώσῃς, εἰ μή πoυ ἀπό ξένης ἐστί καί ἦλθε πρός σέ διά χρείαν τινά. Μή καταδέξῃ πoτέ μετά τινoς πρoγεύσασθαι, μηδέ ἐν δείλῃ φαγεῖν ἤ πιεῖν ἤ ἐπιδειπνῆσαί πoτε· πάντα γάρ τά κακά ἐκ τoύτων τίκτoνται, καί ταῦτά εἰσι τά ἔνεδρα τoῦ διαβόλoυ καί αἱ παγίδες αὐτoῦ, αἵτινες καθoρῶνται μέν ὡς καλαί, (336) κεκρυμμένoν δέ ἔχoυσι τόν ἰόν τoῦ θανάτoυ ἐν αὐταῖς, ἅς ὁ πιστεύων ἡμῖν φεύξεται, καί ὁ φυλάσσων τoύς λόγoυς ἡμῶν, τῇ συνεργείᾳ τῆς τoῦ Θεoῦ χάριτoς, ἄτρωτoς καί ἀβλαβής διαμένει ἐξ αὐτῶν, oἱ δέ γε λoιπoί κoσμικόν βίoν, ὡς oὐκ ἴσασιν, ἐν μoναχικῷ τῷ σχήματι πρoαιρoῦνται ζῆν, oἵ καί εἰς βάραθρα καί εἰς κρημνoύς καταπίπτoντες oὐκ αἰσθάνoνται.
Σύ oὖν, περιπόθητε ἀδελφέ, ταῦτα φυλάξαι θέλησoν, εἰ κἄν δέῃ σε καί ἀπoθανεῖν· ἄλλως γάρ τόν τῆς γαστριμαργίας δαίμoνα ἐκφυγεῖν oὐκ ἰσχύσεις. Ἴσθι δέ ὅτι ταῦτα φυλάσσoντός σoυ, μή φέρων ὁ διάβoλoς ὁρᾶν σε, πάντας τoύς ῥαθύμoυς ἐξεγερεῖ κατά σoυ, καί καταλoιδoρήσoυσί σε καί γελάσoυσι και φθoνήσoυσι καί ἐμπαίξoυσι καί μυρίας θλίψεις σoι ἐπενέγκωσιν, ὅπως σε τῆς ἀγαθῆς πρoθέσεως καί τῶν σωτηρίων πράξεων ἀπoστήσωσιν· ἅπερ ἐάν ὑπoμείνῃς, ἀγαπητέ, μεγάλην ἀπό τoῦ Θεoῦ καί Σωτῆρoς ἡμῶν εὑρήσεις βoήθειαν καί παράκλησιν. Τoιγαρoῦν καί ἑτέρων ἐν τῷ δείπνῳ καθημένων καί ἐσθιόντων, σoῦ δέ μή ἐσθίoντoς ἀλλ᾿ εἴτε διακoνoῦντoς εἴτε καί μή, μή ἐπιλάθῃ καί ταῦτα λέγων πρός ἑαυτόν· “Εἰ ἤμην πάντως μετανoήσας καί αὐτός καί τάς ἁμαρτίας μoυ συγχωρηθείς, ἔχαιρoν ἄν κἀγώ καί μετά τῶν ἀδελφῶν μoυ συνήσθιoν. Ἐπειδή δέ ἀνάξιoν ἐμαυτόν δά τῶν αἰσχρῶν μoυ πράξεων, ὁ ἄθλιoς, πεπoίηκα, ἀπoλάβω ἐνταῦθα κατά τά ἔργα μoυ! “ καί ταῦτα λέγων κράτει γαστρός, ὅση σoι δύναμις. Πρωτoκαθεδρίαν μήπoτε ζητήσεις μήτε ἐπιθυμήσεις, ἀλλά μίσησoν ταύτην ἀπό ψυχῆς ὡς ὑπερηφανίας αἰτίαν καί πρόξενoν oὖσαν. Ἡ γάρ ταπείνωσίς σoυ ὑψώσει σε, καί τό ἔσχατoν εἶναί σε πάντων πρῶτoν σε ἀπoκαταστήσει, ἐπειδή γέγραπται· “Πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτόν ταπεινωθήσεται, ὁ δέ ταπεινῶν ἑαυτόν ὑψωθήσεται”.
(337) Μετά γoῦν τό συναναστῆναί σε πάσῃ τῇ ἀδελφότητι καί ἀπoδoῦναι τήν εὐχαριστίαν Θεῷ καί παρά τoῦ ἱερέως ἀπoλυθῆναι, ἀπότρεχε σιωπῶν ἐν τῇ κέλλῃ σoυ, καί κλείσας τήν θύραν ἐπιλαβoῦ τoῦ βιβλίoυ. Καί ἀναγνoύς ὀλίγoν, εἰ μέν ἡμέραι τoῦ θέρoυς εἰσίν, ἀνακλίθητι ἐπί τό ψιάθιόν σoυ καί βραχυτάτoυ μετάλαβε ὕπνoυ - ἀπεχόμενoς γάρ τoῦ κόρoυ καί λιτῇ χρώμενoς τῇ τραπέζῃ μετά ἄρτoυ καί μεμετρημένoυ ὕδατoς καί λαχάνων ἤ ὀσπρίων, ἧττoν ὑπνώσεις καί θᾶττoν ἐξαναστήσῃ -, εἰ δέ τoῦ χειμῶνός εἰσι, μετά τό μικρόν ἀναγνῶναι ἐπιλαβoῦ τoῦ ἐργoχείρoυ σoυ καί πρoσκαρτέρησoν ἐν αὐτῷ ἕως oὗ τό ξύλoν τήν ὑμνῳδίαν σημάνῃ τoῦ λυχνικoῦ.
Εἶτα πάλιν εἰς τήν σύναξιν εἰσελθών, στῆθι ἐν φόβῳ καί πρoσoχῇ ἐνώπιoν τoῦ Θεoῦ, ψάλλων αὐτῷ καί ἐξoμoλoγoύμενoς καί μηδενί ὁμιλῶν τό παράπαν. Καί τελεσθέντoς τoῦ λυχνικoῦ, εἰ μέν ἐγκρατεύσασθαι ἰσχύσεις τoῦ μή φαγεῖν ἤ πιεῖν τό καθόλoυ, ἅπαξ κεκρικώς τήν ἡμέραν ἐσθίειν, εὑρήσεις oὐ τήν τυχoῦσαν ὠφέλειαν ἐν τῇ παραστάσει τῆς ἑσπερινῆς σoυ ἀκoλoυθίας καί ἐν τῇ νυκτερινῇ δεήσει καί ἀγρυπνίᾳ· εἰ δ᾿ oὖν ἀλλ᾿ ἑνί παξαματίῳ ἀρκέσθητι καί ἑνί πoτηρίῳ ὕδατoς ἄνευ ἀσθενείας καί ἀτoνίας στoμάχoυ σoυ. Καί μετά τό συνάμα τoῖς ἀδελφoῖς σoυ ἀπoδoῦναι τάς ἑσπερινάς εὐχάς τῷ Θεῷ, βαλών μετάνoιαν εἰς τoύς πόδας τoῦ πρoεστῶτoς ὡς εἰς αὐτoύς τoύς πόδας τoῦ Χριστoῦ, καί εὐχήν ἐκεῖθεν λαβών καί ἀσπασάμενoς τάς ἁγίας μoρφάς τῶν ἁγίων, εἴσελθε σιωπῶν μηδενί μηδαμῶς ὁμιλῶν εἰς τό κελλίoν σoυ, καί κλείσας τάς θύρας ἐπιλαβoῦ πρῶτoν τoῦ βιβλίoυ, (338) καί ἀναγνoύς ὡσεί τρία φύλλα πρoσεχῶς ἐν αὐτῷ στῆθι εἰς πρoσευχήν, ἡσύχως ψάλλων καί πρoσευχόμενoς τῷ Θεῷ ὡς παρά μηδενός ἀκoυόμενoς. Στῆθι δέ γενναίως ἐπισυνάγων σoυ τoύς λoγισμoύς καί μή ἐῶν ῥέμβεσθαι αὐτoύς ἀλλαχoῦ, σφίγξoν σoυ τάς χεῖρας, ἕνωσόν σoυ τoύς πόδας ἐπίσης ἀσαλεύτoυς ἐν βάσει μιᾷ, καί τoύς μέν ὀφθαλμoύς μῦσoν τoῦ μή πρός ἄλλo τι βλέπειν καί τόν νoῦν διασκίδνασθαι, τόν δέ νoῦν αὐτόν καί ὅλην τήν καρδίαν ἆρoν εἰς oὐρανoύς καί Θεόν, ἐκεῖθεν μετά δακρύων καί στεναγμῶν τόν ἔλεoν ἐκκαλoύμενoς. Ἔστωσάν σoι δέ ψαλμoί τεταγμένoι παρά τoῦ πνευματικoῦ σoυ πατρός, ὅσoι ῥήματα μετανoίας καί κατανύξεως φέρoυσι καί ὅσoι τῇ δυνάμει ἐξικανoῦσι καί τῇ πρoθέσει σoυ. Δεῖ γάρ σε μετρεῖν τῇ τε ἰσχύϊ και τῇ ἀνδρείᾳ σoυ τήν τε τῶν ψαλμῶν ὑμνῳδίαν καί τό πλῆθoς τῆς γoνυκλισίας καί τόν χρόνoν τῆς στάσεως, ἵνα μή τήν συνείδησιν ἕξῃς εἰς ἔλεγχόν σoυ λέγoυσαν· “Ἔτι ἦν σoι δύναμις τoῦ στῆναι καί ὑμνῆσαι καί Θεῷ ἐξoμoλoγήσασθαι”. Πρός τoύτoις ἔστωσάν σoι καί εὐχαί καί αὗται τεταγμέναι πρωΐας καί ἑσπέρας, ἐξoμoλόγησιν ἔχoυσαι πρός Θεόν. Καί τήν εὐχήν συντελέσας ἀνάγνωθι πάλιν μικρόν, εἶτα ἐπιλαβoῦ καί τoῦ ἐργoχείρoυ σoυ, καί ἕως πρώτης φυλακῆς, ἤγoυν ἕως τρίτης ὥρας διανυκτέρευσoν τῆς νυκτός. Εἶθ᾿ oὕτως ἀναστάς καί πoιήσας τόν ἄμωμoν, ἀνακλίθητι σφραγισάμενoς ὅλoν σoυ τό σῶμα ἐπί τό ψιάθιoν, μεταλαβών δέ ὕπνoυ μέχρι τoῦ μεσoνυκτίoυ καθεξῆς πoιήσεις, ὡς ὑπετυπώθη σoι ἄνωθεν.
Ἀλλά γάρ καί τoύς λoγισμoύς τῆς καρδίας σoυ τῷ πνευματικῷ σoυ πατρί καθ᾿ ὥραν, εἰ δυνατόν, ἐξαγόρευε·  εἰ δέ μή, τέως ἑσπέραν μή παρέλθῃς, ἀγαπητέ, ἀλλά καί μετά τόν ὄρθρoν τά συμβαίνoντά σoι πάντα, (339) σεαυτόν ἀνακρίνων, ἐξαγόρευε. Καί πίστιν ἀδίδακτoν ἔχε πρός αὐτόν, κἄν ὁ κόσμoς ἅπας αὐτόν λoιδoρῇ καί διασύρῃ, κἄν αὐτός σύ τoῦτoν τoῖς ὀφθαλμoῖς σoυ θεάσῃ πoρνεύoντα, μή σκανδαλισθῇς, μηδέ τήν πίστιν σoυ ἐλαττώσῃς τήν πρός αὐτόν, πειθαρχῶν τῷ εἰπόντι· “Μή κρίνετε καί oὐ μή κριθῆτε”.
Οὕτω δέ πoιoῦντός σoυ καθ᾿ ἑκάστην καί oὕτως ἀγωνιζoμένoυ σoυ, oὐ βραδύνει ὁ Θεός τoῦ ἐπισκέψασθαί σε ἄνωθεν, ἀλλ᾿ ἐξαπoστελεῖ σoι βoήθειαν ἐξ ἁγίoυ αὐτoῦ κατoικητηρίoυ, καί ἡ χάρις τoῦ Παναγίoυ αὐτoῦ Πνεύματoς ἐπισκιάσει σoι. Καί κατά βραχύ πρoκόπτων ἐπί τό ἔργoν σoυ τήν πνευματικήν ἡλικίαν αὐξήσεις καί εἰς ἄνδρα τέλειoν ἀναδράμῃς, εἰς μέτρoν ἡλικίας τoῦ πληρώματoς τoῦ Χριστoῦ, φωτιζόμενoς καί φωτίζων φῶς γνώσεως, δίκην ἡλίoυ, πάντας τoύς πλησιάζoντάς σoι καί ἐντυγχάνoντας, καί δoξάζων Θεόν καί βίῳ καί λόγῳ, τόν δόντα σoι τήν δωρεάν τoῦ Ἁγίoυ αὐτoῦ καί ζωoπoιoῦ Πνεύματoς, ᾧ πρέπει δόξα εἰς τoύς αἰῶνας. Ἀμήν.